Nguyễn An Ninh - tiếng chuông thức tỉnh muôn thêm mới người

Nguyễn An Ninh (bìa trái) và Nguyễn Thế Truyền (bìa phải) năm 1927 tại Pháp - Ảnh tư liệu gia đìnhNguyễn An Ninh thời trẻ - Ảnh tư liệuNguyễn An Ninh năm 20 tuổi, vừa đỗ cử nhân luật tại Paris - Ảnh tư liệu gia đình Đay nghiến ông là cụ Nguyễn An Khương, một nhà nho yêu nước, là một nhà giáo tự mở trường, tự soạn sách về những gương hiếu nghĩa để dạy học trò, là một danh y cứu giúp người không lấy tiền. Cụ thành lập khách sạn Chiêu Nam Lầu để chiêu hiền đãi sĩ cho các phong trào yêu nước. Cụ là một trong ba người lãnh đạo phong trào Đông Du ở phía Nam. Năm 1908 khi phong trào bị thực dân Pháp phát giác, ba người lãnh đạo là Trần Chánh Chiếu, Nguyễn An Khương, Nguyễn Thần Hiến đều có trát đòi. Trần Chánh Chiếu và Nguyễn An Khương bị tống giam, Nguyễn Thần Hiến trốn thoát sang Xiêm, rồi sang Quảng Châu để gặp cụ Phan Bội Châu. Quyết noi gương cha, Nguyễn An Ninh đã vắt học thật giỏi với mong ước có tri thức để trở nên người ích nước lợi dân. Năm 16 tuổi, với thành tích học tập xuất sắc ông được tuyển thẳng vào Trường cao đẳng Hà Nội, nhưng ông đã thất vọng khi nhận ra nền giáo dục của thực dân chỉ nhằm đào tạo những người làm tay sai cho bộ máy cai trị. Thế rồi con đường dấn thân của Nguyễn An Ninh bắt đầu bằng việc rời bỏ ngôi trường ấy, là thoát khỏi bóng đen hắc ám của mạng lưới mật thám, khi phụ thân liên tưởng trong vụ án “Gilbert Chiếu cùng đồng bọn âm mưu chống Pháp” (hồ sơ vụ án số 159). Con đường dấn thân đó là tìm đến nơi có cuộc cách mệnh dân chủ nức danh, nơi đã ươm mầm cho những tư tưởng tự do, đồng đẳng, bác ái mà Nguyễn An Ninh rất mến mộ. Nguyễn An Ninh đang cần một người đưa đường chỉ lối, ông viết: “Đất nước chúng ta cần biết bao những con người hiểu biết tâm hồn nòi mình, hiểu biết những nhu cầu ý thức và những gì phù hợp với tâm hồn nòi giống chúng ta, chúng ta đang cần những con người có khả năng hướng dẫn từng bước đi cho dân tộc, soi sáng con đường đi của dân tộc”. Khi Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914-1918) chưa kết thúc, Nguyễn An Ninh thoát khỏi tầm kiểm soát của bộ máy thống trị, trốn sang Pháp lúc ông đủ 18 tuổi. Đến Paris, sau khi ổn định cuộc sống, ông đã vùi đầu vào học để ôn thi, chỉ ba tháng ông đậu vào Trường đại học Sorbonne. Một năm sau ông đậu bằng cử nhân luật hạng xuất sắc. Là một thanh niên còn rất trẻ lại sáng ý hoạt bát, thân thiện và rất giỏi tiếng Pháp, Nguyễn An Ninh được sự cảm mến giúp đỡ của mọi người. Ông kết duyên với các nhà cách mệnh, giao dịch với bạn bè là nhà văn, nhà báo. Trong số bạn bè có hai người đã có nhiều ảnh hưởng đến suy nghĩ và hành động của Nguyễn An Ninh. Đó là giáo sư Marcel Cachin, thầy đỡ đầu suốt những niên học ở Trường đại học Sorbonne mà ông quý mến như cha. Đó là Nguyễn Ái Quốc, người quen biết của khách sạn Chiêu Nam Lầu, người bạn mà Nguyễn An Ninh đã san sớt khó khăn trong học tập, trong cuộc sống. Năm 1921 khi Nguyễn An Ninh đã viết xong luận án tấn sĩ luật, cũng là lúc Nguyễn Ái Quốc gặp nhiều khó khăn trong nhóm các nhà yêu nước VN qua nhiều đêm tranh biện gay gắt. Nguyễn An Ninh suy nghĩ nhiều và ông chẳng thể nào học tiếp. Ông rời bỏ trường đại học để có thời gian nhiều hơn sát cánh cùng Nguyễn Ái Quốc san sẻ khó khăn trong công việc. Cũng từ đây tập hồ sơ của sở mật thám mang ký hiệu SPCE/384, lưu giữ tại trung tâm lưu trữ hải ngoại Pháp ngày một dày thêm. Cũng trong năm 1921 có một thanh niên vừa tốt nghiệp kỹ sư hóa ở Toulouse, lên Paris học tiếp để lấy bằng tấn sĩ tại Trường đại học Sorbonne, đó là Nguyễn Thế Truyền. Nguyễn Thế Truyền cũng bị sức hấp dẫn của Nguyễn Ái Quốc, rồi Truyền cũng bỏ học, bỏ thi tiến sĩ, cùng chung chí hướng, họ trở thành bộ ba cùng nhau sát cánh hoạt động. Họ trở nên những nhà yêu nước nức tiếng trên đất Pháp trong nhóm “Ngũ Long” (gồm: Phan Chu Trinh, Phan Văn Trường, Nguyễn Tất Thành, Nguyễn An Ninh, Nguyễn Thế Truyền). Tại Paris họ tham gia diễn thuyết, viết báo tố giác tội ác của thực dân, vận động kiều bào kết đoàn chống chọi hướng về giang sơn. Nhưng đó chưa phải là mục tiêu chiến đấu của họ, điều ước mong lớn lao mà họ thề nguyện cùng nhau sẽ phấn đấu suốt cuộc thế là Tổ quốc độc lập, dân tộc thoát kiếp nô lệ. Điều mơ ước của họ là máu nóng mà Nguyễn An Ninh đã viết khi về nước: “Chúng ta sinh ra vào một thời đại mà nhiệm vụ đòi hỏi ở ta quá nặng nề vượt quá sức của ta. Chúng ta có nghĩa vụ phải hi sinh để xây dựng một mai sau mà chúng ta không kịp nhìn thấy... Chúng ta sinh ra trong một nòi đã luôn luôn phải trả giá rất đắt cho quyền được sống của mình” (sđd trang 145). Họ muốn phối hợp mọi sức mạnh cần thiết trên con đường muôn vàn khó khăn mà họ bắt đầu. Tháng 10-1922 Nguyễn An Ninh trở về nước dò xét ý thức của quần chúng. # Và sự phản ứng của nhà cầm quyền bằng bài diễn thuyết trước nhất vào đêm 25-1-1923 tại Hội Khuyến học Nam kỳ. Thính phòng chật ních người nghe. Điều quan trọng là dân chúng không quan tâm người nói là ai, nói hay hay nói dở ra sao mà quan yếu là nội dung bài nói đã khơi dậy ý thức dân tộc. Nội dung bài diễn thuyết đã giữ chân mọi người, không ai bỏ về, còn vỗ tay nhiệt thành nhiều lần. Nguyễn An Ninh mừng quá, điều đó chứng tỏ dân Việt chứa chan nhiệt huyết, chỉ cần có người khơi dậy, dù người đó chỉ là một thanh niên mới 23 tuổi chưa có tên tuổi. Nguyễn An Ninh thu xếp trở sang Pháp vào tháng 2-1923 để thảo luận thực hiện kế hoạch lâu dài mà bộ ba từng mong ước. Tháng 6-1923 Nguyễn Ái Quốc bí mật sang Nga. Tháng 8-1923 Nguyễn An Ninh trở về nước. Kế hoạch này hoàn toàn bí hiểm, khi nhà cầm quyền Pháp phát hiện Nguyễn Ái Quốc mất tích thì Đảng Cộng sản Pháp đã đưa Nguyễn Ái Quốc ra khỏi biên thuỳ. NGUYỄN SƠN ---------------------------------------------- Kỳ tới: Gióng lên những “tiếng chuông rè”